Zoeken
Nieuws – Artikel

Trends in anticonceptiegebruik

Terug naar overzicht
11 november 2023

Het gebruik van de anticonceptiepil is de afgelopen zes jaar onder vrouwen van 18 tot en met 49 jaar, die ooit vaginale seks hebben gehad, afgenomen van 30% naar 24%. Daar staat tegenover dat meer vrouwen een spiraal gebruiken: dit aantal is gestegen van 17% in 2017 naar 21% in 2023. Van de vrouwen van 18 tot en met 49 jaar die helemaal geen anticonceptiemiddel gebruiken, geeft een op de drie aan dat dit is omdat ze geen hormonen willen gebruiken. Dit blijkt uit de Monitor Seksuele Gezondheid 2023 van Rutgers, in samenwerking met het RIVM en CBS.

De Monitors Seksuele Gezondheid 2016/2017 en 2022/2023 maken deel uit van de Leefstijlmonitor. Binnen de Leefstijlmonitor worden jaarlijks ook kerncijfers verzameld door middel van de Gezondheidsenquête van het CBS (Gezondheidsenquête/ Leefstijlmonitor: CBS i.s.m. Rutgers, Soa Aids Nederland & RIVM, 2022). Deze kerncijfers kunnen verschillen van de cijfers in onderstaand nieuwsbericht. Zo gebruikte in de Gezondheidsenquête 2022 29% van alle vrouwen van 16 tot en met 49 jaar de pil en 74% van de seksueel actieve vrouwen een anticonceptiemethode. Acht procent van de vrouwen van 16 tot en met 49 jaar liep risico op een onbedoelde zwangerschap.

De verschillen met de cijfers rond anticonceptie- en pilgebruik in dit nieuwsbericht kunnen worden verklaard door verschillen in de selectie van de doelgroep en in de vragen die zijn gesteld. De cijfers voor pil- en anticonceptiegebruik in dit nieuwsbericht hebben betrekking op vrouwen van 18 tot en met 49 jaar die ooit vaginale seks hadden. De cijfers uit de Gezondheidsenquête hebben betrekking op alle vrouwen van 16 tot en met 49 jaar (pilgebruik) of op vrouwen die in de afgelopen 12 maanden seks hadden (anticonceptiegebruik). In de Monitor Seksuele Gezondheid 2022/2023 konden vrouwen meer redenen aanklikken voor het achterwege laten van anticonceptie dan in de Gezondheidsenquête. Dit verklaart de gevonden verschillen in het risico op onbedoelde zwangerschap.

Binnen het kader van de Leefstijlmonitor zijn de cijfers uit de Gezondheidsenquête leidend voor anticonceptiegebruik, pilgebruik en het risico op onbedoelde zwangerschap. De Monitor Seksuele Gezondheid gaat veel uitgebreider op het onderwerp seksuele gezondheid in dan de Gezondheidsenquête en wordt gebruikt voor verdiepend analyses.

Anticonceptiegebruik

Van de vrouwen van 18 tot en met 49 jaar, die ooit vaginale seks hebben gehad, gebruikt 59% in 2023 een anticonceptiemiddel. Meestal de pil, een hormoonspiraal of condooms. In de totale groep vrouwen is het gebruik van de pil licht afgenomen en het gebruik van een koper- of hormoonspiraal licht toegenomen. Het gebruik van condooms als anticonceptiemethode is ongeveer gelijk gebleven. Het gebruik van andere anticonceptiemiddelen, zoals de prikpil, pleister, de anticonceptiering en het anticonceptiestaafje blijft relatief laag.

Huidige anticonceptiemiddel (% vrouwen 18-49 jaar die ooit vaginale seks hadden)

2017 2023
Niets 33,5 41,0
De pil 26,1 22,1
Condooms 10,4 10,7
De pil en condooms 3,8 1,9
Een spiraal (koper- of hormoonspiraaltje) 16,8 20,8
De prikpil 1,3 1,0
De anticonceptiepleister (Evra) 0,3 0,1
De anticonceptiering (NuvaRing) 1,0 0,4
Het anticonceptiestaafje (Implanon) 0,8 1,0
Zelf gesteriliseerd 1,8 x
Partner gesteriliseerd 3,9 x
Iets anders 0,3 0,9

x = vraag niet gesteld

Hierbij moet vermeld worden dat in 2023 niet gevraagd is naar sterilisatie (van de vrouw zelf of van haar partner). Hierdoor is het percentage vrouwen dat aangeeft dat ze geen anticonceptie gebruiken niet goed vergelijkbaar tussen 2017 en 2023. Een klein deel van deze vrouwen is immers gesteriliseerd of heeft een gesteriliseerde partner. Uit de Gezondheidsenquête/Leefstijlmonitor 2022 weten we dat van de vrouwen van 16 tot en met 49 jaar die in het afgelopen jaar seks hadden, 2% gesteriliseerd is en 5% een gesteriliseerde partner heeft. Dit percentage neemt toe naarmate vrouwen ouder zijn, tot 3% van de vrouwen van 45 tot en met 49 jaar en 12% van de partners van deze vrouwen.

Waarom geen anticonceptiemiddel?

Van de vrouwen van 18 tot en met 49 jaar gebruikt 41% geen anticonceptiemiddel. Zij konden hiervoor meerdere redenen geven, waardoor de percentages hieronder niet optellen tot 100%. Veel vrouwen geven redenen waardoor ze geen risico op een onbedoelde zwangerschap lopen: ze hebben de laatste tijd geen seks waar ze zwanger van kunnen worden (15%), zijn zwanger of willen zwanger worden (20%) of kunnen niet zwanger worden (32%). In deze laatste groep zitten ook vrouwen die gesteriliseerd zijn of die een gesteriliseerde partner hebben. Een veel genoemde reden is echter ook dat vrouwen geen hormonen willen gebruiken (32%). Ook geeft 18% van deze vrouwen aan dat ze last hebben van bijwerkingen.

Redenen om geen anticonceptie te gebruiken (% vrouwen 18-49 jaar die ooit vaginale seks hadden)

2017 2023
Ik heb de laatste tijd geen seks met mannen 16 15
Ik ben zwanger of probeer zwanger te worden 26 20
Wij kunnen niet zwanger worden 30 32
Ik wil geen hormonen gebruiken x 32
Ik heb last van bijwerkingen x 18
Ik vind het te duur 2 2

x = niet gemeten

Risico op onbedoelde zwangerschap

Een vrouw die vruchtbaar is en geen anticonceptiemiddel gebruikt, en niet zwanger wil worden, loopt risico om onbedoeld zwanger te worden als zij vaginale seks heeft. Een op de acht vrouwen (12%) van 18 tot en met 49 jaar loopt risico op een onbedoelde zwangerschap. Vijf procent van de vrouwen in de vruchtbare leeftijd slikte in het afgelopen jaar de morning-afterpil.

Onbedoelde en ongewenste zwangerschappen

Gelukkig resulteert niet alle onbeschermde seks in een onbedoelde zwangerschap. Voor 11 van de 1000 mannen en 10 van de 1000 vrouwen in de leeftijd 18 tot en met 49 jaar resulteerde de onbeschermde seks het afgelopen jaar in een onbedoelde zwangerschap. Een onbedoelde zwangerschap kan gewenst of ongewenst zijn. Drie op de 1000 mannen en 4 op de 1000 vrouwen in deze leeftijdsgroep geeft aan dat de zwangerschap ongewenst was.

Geen anticonceptiemiddel, wel natuurlijke methode

Vragen over het gebruik van natuurlijke methoden, zoals de penis terugtrekken voor het klaarkomen, of geen seks hebben op de vruchtbare dagen, zijn alleen gesteld aan vrouwen van 25 jaar en ouder, die ooit vaginale seks hadden. Van deze vrouwen gebruikt 45% helemaal geen anticonceptiemiddel, zoals de pil of een spiraal. Aan de vrouwen die geen anticonceptiemiddel gebruiken is gevraagd of ze wel een natuurlijke methode gebruiken, zoals de penis terugtrekken voor het klaarkomen, of geen seks hebben op de vruchtbare dagen. Een op de 10 vrouwen van 25 tot en met 49 jaar gebruikt een natuurlijke methode: 6% gebruikt terugtrekken en 4% periodieke onthouding.

Over het onderzoek

De Monitor Seksuele Gezondheid wordt uitgevoerd door Rutgers, in samenwerking met het RIVM en het CBS (Monitor Seksuele Gezondheid/Leefstijlmonitor: Rutgers i.s.m. RIVM en CBS, 2023). Ruim 15.000 personen van 18 tot 80 jaar vulden in de periode vanaf eind september 2022 tot en met februari 2023 een vragenlijst in over een breed scala van aan seksualiteit gerelateerde thema’s. De resultaten van de steekproef zijn representatief voor de Nederlandse bevolking door het gebruik van weging. Voor dit nieuwsbericht zijn alleen de data over anticonceptie en onbedoelde zwangerschap geanalyseerd onder vrouwen (en mannen) in de vruchtbare leeftijd (18-49 jaar). De volledige publicatie verschijnt naar verwachting in het tweede kwartaal van 2024.

Vragen over dit artikel?

Neem dan contact met ons op via het contactformulier. Of volg ons en praat mee op social media.

Naar Contact
Nieuws

Gerelateerd

Lees onze meest recente artikelen, onderzoeken en columns op het gebied van seksuele gezondheid en rechten.

Alle nieuwsberichten

Uw browser (Internet Explorer 11) is verouderd en wordt niet meer ondersteund. Hierdoor werkt deze website mogelijk niet juist. Installeer Google Chrome of update uw browser voor meer internetveiligheid en een beter weergave.