Interview: is porno schadelijk voor kinderen en jongeren?

Hanneke: “Twee vijfde van de kinderen tussen de 9 en 12 jaar heeft online weleens beelden gezien van bloot. Voorbeelden zijn blote borsten, een piemel of vulva. Daarnaast worden kinderen en jongeren veelvuldig blootgesteld aan perfecte lichamen, verwachtingen over jongens en meiden, ‘ideale’ relaties en geseksualiseerde beelden via films, series, reclames, videoclips en op sociale media. Dat is ongeacht of ze hier zelf naar op zoek gaan of niet.”

Hanneke: “Een op de acht kinderen van 9 tot en met 12 jaar heeft wel eens online beelden gezien van seks. De meeste kinderen zoeken deze beelden niet zelf op, maar komen hier ongevraagd mee in aanraking. Bijvoorbeeld omdat ze op zoek zijn naar iets anders en deze beelden ineens tegenkomen, door pop-up advertenties of omdat iemand anders ze deze beelden stuurt of laat zien.

Naarmate jongeren ouderen worden, zoeken ze deze beelden vaker zelf op. Onder jongeren van 13 tot en met 17 jaar is er een groot verschil tussen jongens en meiden in het kijken van porno. Driekwart van de jongens (73%) keek in het afgelopen half jaar porno. Bij meiden van dezelfde leeftijd is dit een derde (31%).”

Elsbeth: “Pornobeelden zijn niet gemaakt voor kinderen en zij kunnen ervan schrikken als ze hier ongevraagd mee worden geconfronteerd. Het is dus belangrijk om hierover met ze in gesprek te gaan. Ouders hebben hierin een belangrijke rol. Zij kunnen hun kind erop voorbereiden dat ze deze beelden per ongeluk tegen kunnen komen, bijvoorbeeld als ze online informatie zoeken over seksualiteit. Daarbij is het belangrijk dat ze uitleggen dat deze beelden zijn gemaakt voor volwassenen en geen “echte” seksualiteit weergeven. En hen vertellen wat ze kunnen doen als ze dit tegenkomen, bijvoorbeeld deze beelden wegklikken en aan hun ouders vertellen.

Het hoeft niet belastend te zijn voor kinderen om iets tegen te komen wat ze vervelend vinden. De meeste kinderen klikken dergelijke beelden snel weg, zonder dat het impact op hen heeft. Lang niet alle kinderen vertellen dit vervolgens aan hun ouders. Het is belangrijk dat kinderen weten dat ze hier met hun ouders over kunnen praten, over wat ze zien, tegenkomen en wat ze ervan vinden. Het is daarom belangrijk dat ouders regelmatig inchecken bij hun kind en ze laten weten dat ze altijd bij hun ouders terecht kunnen. Ook als ze iets vervelends hebben gezien of meegemaakt, of iets waar ze zich voor schamen.”

Hanneke: “Het beschikbare onderzoek is hier niet duidelijk over. Het zou goed zijn om hier meer van te weten, maar het is om allerlei ethische redenen natuurlijk ingewikkeld om hier onderzoek naar te doen. Wat we op basis van het huidige onderzoek weten, is dat iemands persoonlijkheid, leeftijd en de omgeving waarin iemand opgroeit een belangrijke rol spelen. Dat geldt ook voor de mate waarin een jongere aandacht heeft voor de beelden, de interpretatie ervan en wat diegene erbij voelt. Dit heeft allemaal invloed op welke beelden iemand uitkiest om te bekijken én op diens reactie op deze beelden. Dus: als iemand bepaalde beelden interessant vindt, zal diegene ook vaker dit soort beelden opzoeken en sneller zelf uit willen proberen wat ze hierin zien.

Tegelijkertijd is het voor alle jongeren belangrijk om mee te geven dat de beelden die zij zien anders zijn dan seks in het echte leven, waar het vaak meer om verbinding en intimiteit gaat. Dat het een toneelstuk is en dat hoe de acteurs met elkaar omgaan, vaak niet is hoe het in een gezonde relatie gaat. Door dit thuis en op school te bespreken en hier betrouwbare informatie naast te zetten, help je jongeren om een gezonde ontwikkeling door te maken en gezond en veilig op te groeien.”

Elsbeth: “In porno komen vaak stereotiepe voorbeelden naar voren. Bijvoorbeeld van mannen die de leiding nemen en vrouwen die onderdanig zijn. Ook is er vaak weinig aandacht voor communicatie en het afstemmen van consent. Dat kan een vertekend beeld van relaties en seksualiteit geven en bevestigt schadelijke rolpatronen. Als die rolpatronen overgenomen worden, kan dit leiden tot ongezonde relaties of grensoverschrijdend gedrag. Gelukkig neemt niet iedereen deze opvattingen en gedrag over. Porno kijken hoeft dus niet schadelijk te zijn, maar het is wel belangrijk om aandacht te besteden aan de schadelijke voorbeelden en onrealistische lichamen die erin voorkomen. En om te zorgen dat jongeren toegang hebben tot betrouwbare voorlichting waar ze hun beeld van relaties en seksualiteit op kunnen baseren.”

Hanneke: “In onderzoek zijn verbanden gevonden tussen veel naar porno kijken en eerder seksueel actief worden, positiever denken over seks buiten een relatie en onzekerheid over uiterlijk en seksuele prestaties, maar op basis van de huidige kennis weten we niet wat hier de kip of het ei is. Ook weten we vanuit onderzoek dat de kans groter is dat jongeren zelf uit willen proberen wat ze hebben gezien als ze de beelden realistisch, leerzaam en aantrekkelijk vinden. Maar ook dit verschilt van persoon tot persoon en van situatie tot situatie.”

Elsbeth: “Daarom is het juist zo belangrijk om hierover met jongeren in gesprek te gaan. Om te vertellen dat porno een vertekend beeld geeft van seksualiteit of hoe lichamen eruitzien. Je kunt met jongeren bespreken dat het oké is om hier plezier aan te beleven, maar dat sommige dingen die je in porno tegen kunt komen, geen onderdeel zijn van gezonde en veilige relaties. En dat binnen seks communicatie en het afstemmen van consent cruciaal is.”

Elsbeth: “Een open gesprek tussen ouders en hun kinderen is essentieel. Kinderen en jongeren komen online van alles tegen zonder dat je hier als ouder weet van hebt. Vraag bijvoorbeeld eens ‘Hoe was je dag online?’, ‘Wat was het leukste wat je online hebt meegemaakt’ en ‘Heb je online iets meegemaakt wat niet zo leuk was?’. Geef daarnaast zelf ook betrouwbare informatie over relaties en seksualiteit en beantwoord vragen hierover. Op die manier werk je aan de band met je kind. En creëer je een omgeving waar kinderen zich veilig voelen om vragen te stellen over relaties en seksualiteit en te delen wat ze zien en meemaken.”

Kinderen en jongeren zien ook in andere media van alles wat een goed aanknopingspunt kan zijn voor een gesprek. Denk aan perfecte lichamen in films, series en op sociale media. Hierdoor kunnen zij onzeker worden over hun eigen lichaam. Het is daarom belangrijk dat kinderen thuis, op school en online betrouwbare informatie meekrijgen over je lichaam, wensen, grenzen, relaties en seksualiteit. Zodat ze overal gezonde normen meekrijgen en ze op latere leeftijd gezonde en veilige relaties aan kunnen gaan. Met respect voor zichzelf en anderen.

Voor oudere kinderen en jongeren zijn er daarnaast ook websites met leeftijdsgebonden informatie, zoals pubergids.nl (10+) en sense.info (13+). Kinderen kunnen ook contact opnemen met de Kindertelefoon. Jongeren kunnen op sense.info ook terecht voor al hun vragen over seks of eventueel anoniem hun persoonlijke vraag stellen aan een verpleegkundige van de GGD.”