Gerelateerd
Lees onze meest recente artikelen, onderzoeken en columns op het gebied van seksuele gezondheid en rechten.
Online misinformatie over anticonceptie, onbedoelde zwangerschap en abortus komt in Nederland in uiteenlopende vormen voor en wordt verspreid door verschillende partijen, van influencers tot politieke organisaties. Dat blijkt uit het verkennende onderzoek “Echokamers en filterbubbels” van Rutgers en Fiom, uitgevoerd in opdracht van het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport.
Online misinformatie over reproductieve gezondheid kent veel verschillende vormen. Niet alle berichten zijn feitelijk onjuist, maar kunnen ook eenzijdig of sturend zijn, wat gevolgen kan hebben voor geïnformeerde besluitvorming. Zo worden hormonale anticonceptiemethoden vaak negatief geframed, terwijl alternatieven zoals cyclusapps juist positief worden gepresenteerd. Rond onbedoelde zwangerschap bestaan misvattingen, zoals dat vooral jonge vrouwen met wisselende partners hiermee te maken krijgen, terwijl dit niet klopt. Misinformatie over abortus kunnen onjuiste claims bevatten over de medische risico’s en psychische gevolgen van een abortus.
De impact van online misinformatie op reproductieve keuzes is op basis van het bestaande onderzoek lastig vast te stellen. Blootstelling leidt niet automatisch tot verkeerde overtuigingen, en reproductieve beslissingen worden beïnvloed door meerdere factoren.
Volgens de onderzoekers bestaat geen duidelijke risicogroep voor misinformatiegevoeligheid, al komen jongeren door hun sterke online aanwezigheid vaker in aanraking met misinformatie en zoeken mensen met een onbedoelde zwangerschap vaker online informatie.
De verspreiding verschilt per onderwerp en verloopt onder meer via social media, waar influencers, commerciële partijen en actiegroepen een rol spelen. Algoritmes versterken dit doordat dramatische of opvallende verhalen meer zichtbaarheid krijgen dan “droge” feiten. Social media zijn als platform niet gericht op informatievoorziening, maar op entertainment. Daardoor kan een vertekend beeld ontstaan.
Er is geen simpele oplossing, stellen de onderzoekers. Wel kan betere, toegankelijke communicatie die aansluit bij de leefwereld van mensen helpen om hen van goede informatie te voorzien, waardoor misinformatie door hen beter wordt herkend. Daarnaast kan het debunken van misinformatie effectief zijn, mits dit zorgvuldig wordt ingezet.
Op basis van de bevindingen uit dit onderzoek worden nu een aantal strategieën getest om de impact van misinformatie over reproductieve gezondheid te verminderen.