Gerelateerd
Lees onze meest recente artikelen, onderzoeken en columns op het gebied van seksuele gezondheid en rechten.
Het Nationaal Actieprogramma Aanpak seksueel grensoverschrijdend gedrag en seksueel geweld heeft veel in beweging gebracht, met regeringscommissaris Mariette Hamer als boegbeeld en kartrekker. Eind 2026 loopt het nationaal actieprogramma af, in dit artikel maken we de balans op. Wat speelt er maatschappelijk, wat is er gebeurd en wat moet er gebeuren rondom preventie? We blikken terug, doen concrete aanbevelingen én blikken vooruit op de aankomende verkiezingen en de rol die de politiek in preventie van seksueel en gendergerelateerd geweld kan en moet spelen.
De aandacht voor preventie van seksueel geweld en seksueel grensoverschrijdend gedrag in het maatschappelijk debat is de afgelopen jaren toegenomen. Deze zomer is er specifiek veel aandacht geweest voor femicide, met als aanleiding verschillende femicide zaken, waaronder de verschrikkelijke moord op Lisa en eerder op Bouchra. Deze gebeurtenissen zijn voor familie en nabestaanden verschrikkelijk en brengen tegelijkertijd maatschappelijke aandacht met zich mee, waardoor femicide en seksueel geweld onderwerp zijn van gesprek.
Gelijktijdig zien we dat de waan van de dag domineert, ook in de politiek. In de nasleep van BOOS (2022), waarin seksueel geweld en grensoverschrijdend gedrag bij The Voice aan het licht werd gebracht, was er veel aandacht voor preventie en aanpak van seksueel geweld en seksueel grensoverschrijdend gedrag – het brede verhaal. Nu femicide steeds meer in de belangstelling staat, hoe begrijpelijk ook, verschuift de aandacht naar incidenten en impactvolle uitwassen die veel losmaken in plaats van dat de focus ligt op de oorzaken die hieraan ten grondslag liggen.
Seksueel grensoverschrijdend gedrag en seksueel geweld, partnergeweld en als uiterste dieptepunt femicide zijn grote, structurele, diepgewortelde problemen die voorbij de waan van de dag gaan. Al deze vormen van gendergerelateerd geweld verdienen maatschappelijke aandacht en politieke betrokkenheid, en moeten in samenhang aangepakt worden. Want de oorzaak hiervan ligt in een cultuur van machtsverschillen, ongelijkwaardigheid en seksisme. En die cultuur verandert niet in een paar jaar tijd, of op basis van incidentele maatregelen.
Structurele aanpak en middelen ontbreken
Met de komst van regeringscommissaris Hamer en het Nationaal Actieprogramma zijn belangrijke stappen gezet in de preventie van seksueel grensoverschrijdend gedrag en seksueel geweld. Het is goed dat de overheid heeft ingezet op normverandering, om zo seksueel geweld – en in brede zin gendergerelateerd geweld – tegen te gaan. Hiermee is een begin gemaakt onder andere op de werkvloer, in het onderwijs, online, achter de voordeur, in de horeca en de publieke ruimte.
In verschillende organisaties en allianties wordt hard gewerkt aan preventie in meerjarige programma’s. Maar een structurele cultuurverandering is een proces dat tijd kost, zeker in deze tijd waarin een conservatieve maatschappelijke wind waait die minder ruimte laat voor gendergelijkheid. Het Nationaal Actieprogramma en de diverse allianties hebben vooralsnog een einddatum. Dit brengt een risico met zich mee: zodra de urgentie van de maatschappelijke en politieke agenda verdwijnt, ebt ook de aandacht in het vormen van beleid weg. Om dit te voorkomen is een structurele, gecoördineerde aanpak nodig, met voldoende middelen. Als dit niet gebeurt, kan wat de afgelopen jaren met zorg is opgebouwd niet voortgezet worden.
“Daarom zeggen wij nu: Overheid, pak door. Dat is waar Nederland nu om vraagt. Roep seksueel en gendergerelateerd geweld voor eens en altijd een halt toe.”
Zet in op een voortzetting van het nationaal actieprogramma en laat de onafhankelijke regeringscommissaris het werk voortzetten, waarin aandacht is voor alle vormen van gendergerelateerd geweld, waaronder seksueel geweld. Zorg voor structurele inbedding van bestaande initiatieven. Maak structureel geld beschikbaar om de ambitie waar te kunnen maken. En zorg ervoor dat dit alles gecoördineerd wordt aangepakt.
Concrete aanbevelingen voor de politiek
Eind oktober zijn de Tweede Kamerverkiezingen, een mooie kans voor politieke partijen om te laten zien dat zij werk willen maken van een structurele aanpak. Zodat we niet afhankelijk zijn van maatschappelijke gebeurtenissen, maar gezamenlijk aan een samenleving werken waar seksueel en gendergerelateerd geweld geen plek meer heeft.
