Gerelateerd
Lees onze meest recente artikelen, onderzoeken en columns op het gebied van seksuele gezondheid en rechten.
De afgelopen weken zijn we meerdere keren opgeschrikt door verschrikkelijk nieuws over ernstige seksuele misdrijven en zelfs de moord op de 17-jarige Lisa en eerder op de 24-jarige Bouchra. Deze verhalen roepen veel woede, angst en verontwaardiging op. Tegelijkertijd weten we ook dat deze verhalen niet nieuw zijn. Gendergerelateerd geweld is een structureel probleem, waar jaarlijks veel vrouwen slachtoffer van worden. In dit artikel nemen we je mee in de factoren die een rol spelen bij seksueel geweld en femicide. En laten we zien wat er moet gebeuren om de maatschappelijke norm te veranderen.
Zowel femicide als seksueel geweld zijn een groot probleem in Nederland. Iedere 8 dagen wordt er in Nederland een vrouw vermoord, in meer dan de helft van de gevallen door een (ex)partner. Meer dan de helft van alle vrouwen heeft weleens seksueel grensoverschrijdend gedrag meegemaakt, en bijna een kwart een vorm van (ernstig) seksueel geweld. De afgelopen jaren is er meer aandacht voor deze onderwerpen en de schadelijke gevolgen ervan op slachtoffers. De cijfers zijn niet toegenomen, maar blijven onverminderd te hoog. Om hier verandering in te brengen is het essentieel dat dit schadelijke gedrag bij de bron wordt aangepakt.
De piramide van geweld
Femicide en seksueel geweld gebeuren in een cultuur waarin mannen en vrouwen niet gelijkwaardig zijn. Die ongelijkwaardigheid komt tot uiting in stereotiepe opvattingen over hoe mannen en vrouwen horen te zijn en hoe ze zich moeten gedragen, in het dagelijks leven, op het werk, tijdens seks. Iedereen kent die stereotypen wel: mannen moeten stoer en agressief zijn, hebben de macht en willen seks, vrouwen moeten zorgzaam, beschikbaar en sexy zijn. Wie niet aan die normen voldoet of zich eraan onttrekt, kan het mikpunt worden van spot, uitsluiting en in het ergste geval agressie. Gendergerelateerd geweld gebeurt omdat mannen gesterkt zijn in de gedachte dat ze ergens recht op hebben (macht, seks, aanzien, controle), en de grenzen van vrouwen niet kunnen en willen respecteren.
Schadelijke opvattingen komen al tot uitdrukking in kleine dingen: denigrerende, seksistische opmerkingen, zogenaamd onschuldige grapjes die de normen in stand houden. Kleine dingen worden grote dingen, want de stap naar ernstiger gedrag is snel gemaakt. De piramide van geweld laat zien hoe ogenschijnlijk onschuldige opmerkingen kunnen leiden tot gendergerelateerd geweld: via victim blaming, straatintimidatie en ongewenste aanrakingen naar seksueel geweld en femicide. Niet iedereen die een seksistische grap maakt, pleegt femicide. Maar de brede lagen onder in de piramide laten zien dat gendergerelateerd geweld een brede voedingsbodem heeft.
De enge man in de bosjes
Bij bijna 9 van de 10 vrouwen die worden gedood is de dader een bekende. Bij rond de 80% van de vrouwen die slachtoffer worden van seksueel geweld is de dader een bekende. De enge man in de bosjes is een hoge uitzondering, waarbij de problemen vaak veel groter zijn dan alleen het aanhouden van stereotiepe opvattingen. Een normverandering zal bij dit soort daders waarschijnlijk niet veel uitmaken. Het eerlijke verhaal is helaas ook dat we gendergerelateerd geweld nooit helemaal kunnen stoppen. Maar de overgrote meerderheid kan voorkomen worden door als maatschappij een structurele verandering in te zetten.
Wat kunnen we doen?
Die structurele verandering kan alleen plaatsvinden wanneer we met z’n allen begrijpen wat alledaags seksisme betekent: dat er nog steeds een norm bestaat die geworteld is in ongelijkwaardigheid. Dat kunnen we veranderen door kinderen al in de opvoeding en op school te leren dat iedereen gelijkwaardig is en dat ieders wensen en grenzen herkend en gerespecteerd moeten worden. Daarnaast kunnen we die boodschap in publiekscampagnes uitdragen, waarin we ook laten zien hoe we elkaar kunnen aanspreken op ongewenst gedrag, hoe ‘klein’ het ook lijkt. En bovenal is het nodig dat jongens en mannen inzien dat zij hierin een essentiële rol hebben. Want zonder hen gaan we dit probleem niet kunnen oplossen.