Gerelateerd
Bekijk ook onze andere onderzoeken.
Het grootschalige landelijke onderzoek naar de seksuele gezondheid en ontwikkeling van jongeren van 12 tot 25 jaar werd al vier keer uitgevoerd. Maar nooit deden jongeren op het voortgezet speciaal onderwijs (vso) hieraan mee. Hoog tijd dus voor een onderzoek waar zij wel aan het woord komen. Het onderzoek is in 2019 uitgevoerd op cluster 3 en 4 van het vso.
Drie groepen jongeren deden aan dit onderzoek mee. Op het vso-zmlk werd bij 99 zeer moeilijk lerende kinderen mondeling een vragenlijst afgenomen. Op mytylscholen vulden 227 jongeren met een lichamelijke handicap of chronische ziekte een online vragenlijst in. Datzelfde deden 807 jongeren met psychiatrische problematiek of ernstige gedragsproblemen op cluster 4-scholen. De resultaten geven zicht op de seksuele gezondheid van deze groepen jongeren en op overeenkomsten en verschillen met leeftijdsgenoten op reguliere scholen.
Uit het onderzoek blijkt dat jongeren in het voortgezet speciaal onderwijs – zowel op vso-zmlk, als op mytylscholen of cluster 4-scholen – bijna allemaal verliefd zijn geweest en dat de meeste ook romantische relaties aangaan. Hierin verschillen ze niet van elkaar en niet van jongeren in het regulier onderwijs. Op andere thema’s zien we wel duidelijke verschillen tussen deze groepen onderling of met jongeren op reguliere scholen.
Jongeren op het vso-zmlk (cluster 3)
Jongeren op het vso-zmlk (cluster 3) hebben weinig ervaring met zoenen en seks. Het grootste deel van deze jongeren heeft hier nog geen behoefte aan of vindt zichzelf daar nog te jong voor. Veel van deze jongeren hebben weleens vragen over liefde en seks en praten hier ook over met ouders en vrienden, of ze krijgen er les over op school. Ze lijken iets meer tevreden over hun uiterlijk dan hun leeftijdsgenoten op het regulier onderwijs.
De kleine groep seksueel actieve jongeren beschermt zichzelf overwegend goed tegen soa en ongeplande zwangerschap. Meisjes lijken relatief vaak langwerkende anticonceptiemethoden te gebruiken, zoals het staafje of de prikpil.
Tegen de verwachting in vinden we op zmlk-scholen niet meer ervaring met seksuele grensoverschrijding dan op reguliere scholen. Mogelijk speelt selectiviteit van de steekproef hier een rol en zijn de resultaten een onderschatting van de werkelijkheid. Hoewel sexting en pornogebruik onder zmlk-jongeren niet vaker voorkomen dan onder jongeren op reguliere scholen, kan de impact ervan wel sterker zijn. Aandacht voor deze thema’s blijft daarom belangrijk in deze groep.
Jongeren op mytylscholen (cluster 3)
Jongeren op mytylscholen (cluster 3) hebben minder ervaring met zoenen, masturberen, seks en porno kijken dan hun leeftijdsgenoten op reguliere scholen. Veel jongeren zijn nog niet bezig met of toe aan seks. De bescherming tegen soa en ongeplande zwangerschap binnen de seksueel actieve groep is vergelijkbaar met jongeren op reguliere scholen. Hoewel deze jongeren in hun ervaringen met seks tegen de wil niet verschillen van reguliere scholen, maakt de afhankelijkheid van zorg hen wel kwetsbaar voor seksuele grensoverschrijding.
Vier van de tien jongeren op mytylscholen geeft aan dat hun lichamelijke beperking het vinden van een partner bemoeilijkt en twee van de tien zeggen dit over het opdoen van seksuele ervaringen. Vergeleken met jongeren op reguliere scholen geven deze jongeren aan minder informatie over seksualiteit te hebben gekregen op school en op verschillende punten hebben ze ook minder kennis van seksualiteit, soa’s en anticonceptie. Over seksualiteit met een beperking hebben de meeste jongeren op mytylscholen op school geen informatie gehad. Meer aandacht voor seksuele vorming is hier zeer gewenst.
Jongeren op cluster 4-scholen
Meisjes op cluster 4-scholen hebben meer ervaring met zoenen, masturberen, seks en porno kijken dan meisjes op reguliere scholen. Jongens op cluster 4 verschillen in dit opzicht niet van jongens op reguliere scholen. Zowel jongens en meisjes op cluster 4-scholen zijn minder tevreden over hun uiterlijk dan jongeren op reguliere scholen.
Jongeren op cluster 4-scholen geven van verschillende onderwerpen vaker aan dat ze hier op school informatie over hebben gekregen dan jongeren in het regulier onderwijs. Toch beschermen ze zich niet optimaal tegen zwangerschap en soa. Meisjes lijken wel iets vaker te kiezen voor langwerkende anticonceptiemethoden, zoals het staafje of de prikpil, dan meisjes op reguliere scholen.
Met seksuele grensoverschrijding en sexting hebben meisjes op cluster 4 veel meer ervaring dan meisjes op reguliere scholen. Een kwart van de meisjes van vmbo+ meisjes en een derde van de pro meisjes op cluster 4 is ooit in haar leven gedwongen tot seksuele handelingen, tegenover 7% van de meisjes in het regulier onderwijs. Een kwart van de cluster 4 meisjes heeft weleens een naaktfoto of seksfilmpje van zichzelf aan iemand gestuurd, tegenover 6% van de meisjes op reguliere scholen. Voor deze kwetsbaarheid is extra aandacht nodig.
Publicatiedatum
Maart 2019
Auteurs
Hanneke de Graaf, Marjolein Bultinck, Femke van den Brink, Iris Coehoorn, Marieke van den Borne en Suzanne Meijer.
Vragen over dit onderzoek?
Neem contact op met onze onderzoeker(s):