Kennisdossier relationele en seksuele voorlichting

Home Kennis Kennisdossiers Kennisdossier relationele en seksuele voorlichting

Op deze pagina lees je meer over relationele en seksuele voorlichting. Dit kennisdossier benoemt enkele belangrijke feiten uit het bijbehorende achtergronddossier, beschrijft de huidige wet- en regelgeving en geeft een inkijkje in wat er volgens Rutgers nog zou moeten gebeuren. Daarnaast vind je hier de meest gestelde vragen en nieuwsitems over relationele en seksuele voorlichting. Dit kennisdossier wordt aangevuld wanneer er nieuwe ontwikkelingen zijn.

Bekijk het uitgebreide achtergronddossier

Enkele feiten uit het achtergronddossier

Door relationele en seksuele voorlichting te geven zorg je ervoor dat kinderen en jongeren leeftijdsgebonden en betrouwbare kennis krijgen en op school terecht kunnen met de vragen die zij hebben. En dat zij antwoorden krijgen die gebaseerd zijn op betrouwbare en deskundige informatie. Ook leren kinderen en jongeren dat zij zichzelf mogen zijn, en leren zij over verschillende maatschappelijke normen en waarden van relaties en seksualiteit.
Kinderen en jongeren ontwikkelen een positief zelf- en lichaamsbeeld door goede lessen relationele en seksuele opvoeding en voorlichting. Ook leren ze respectvol met zichzelf en anderen omgaan. Ze leren om hun eigen wensen en grenzen aan te geven en deze bij anderen te herkennen en te respecteren. Tenslotte krijgen kinderen en jongeren belangrijke kennis en vaardigheden mee die ze in staat stellen om nu en later gezonde en veilige keuzes te maken, waarmee ook seksuele problemen worden voorkomen.
96% van de basisscholen geeft aan relationele en seksuele voorlichting te geven. 66% van de scholen geeft deze lessen tijdens de lessen sociaal emotionele ontwikkeling, 48% van de scholen tijdens een projectperiode (waarvan 38% van de scholen meedoet aan de Week van de Lentekriebels). 31% van de scholen geeft gedurende het gehele jaar lessen relationele en seksuele vorming. Van alle scholen geeft 45% relationele en seksuele vorming aan de hand van een door het RIVM erkende lesmethode. 33% Kriebels in je buik, 10% Wonderlijk gemaakt en 1% Veiligwijs.
Op 93% van de middelbare scholen wordt relationele en seksuele voorlichting gegeven. Docenten besteden met name aandacht aan relationele en seksuele vorming als leerlingen vragen hierover hebben. Maar ook als er in de regulier lesmethode aandacht aan wordt besteed en op (min of meer) vaste momenten in het schooljaar. Een op de vier scholen doet (soms) mee met de Week van de Liefde. Bijna 4 op de 10 docenten die aangeven relationele en seksuele voorlichting te geven maken gebruik van een door het RIVM erkende lesmethode.

Huidige wet- en regelgeving

Scholen zijn sinds 2012 verplicht om aandacht te besteden aan seksualiteit en seksuele diversiteit. Dat staat in de landelijke kerndoelen voor het onderwijs (zie achtergronddossier). Scholen hebben daarnaast de taak te zorgen voor een sociaal veilig klimaat in en om de school, en om aandacht te besteden aan burgerschap. Het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen (OCW) wil hiermee, gesteund door het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS), dat kinderen en jongeren leren om zelf keuzes te maken op het gebied van vriendschap, relaties en seksualiteit. Maar ook om seksuele dwang, seksueel grensoverschrijdend gedrag en negatief gedrag ten aanzien van seksuele oriëntatie en gender te voorkomen, en om respectvol gedrag en seksuele weerbaarheid van leerlingen te bevorderen. Scholen bepalen zelf op welke manier zij aandacht geven aan relationele en seksuele voorlichting.

De kerndoelen gelden alleen voor het basisonderwijs en de onderbouw van het voortgezet onderwijs, niet voor de bovenbouw van het voortgezet onderwijs. Daarvoor gelden eindtermen, maar de thema’s relaties en seksualiteit zijn daar vooralsnog niet in opgenomen. In de praktijk betekent dit dat er in de bovenbouw niet of nauwelijks lessen relationele en seksuele voorlichting worden gegeven. Terwijl dit juist de leeftijd is waarop jongeren gaan experimenteren.

Actuele ontwikkelingen

De huidige kerndoelen in het primair onderwijs komen uit 2006. In november 2025 zijn nieuwe concept kerndoelen opgeleverd door SLO (landelijk expertisecentrum voor het curriculum), in samenwerking met het veld. Deze doelen moeten nu door het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW) wettelijk vastgelegd worden in beleid. Naar verwachting zal dit augustus 2027 zijn. Wanneer OCW dit heeft vastgelegd en de nieuwe kerndoelen van kracht zijn, kunnen curriculumontwikkelaars, scholen en leraren aan de slag met de nieuwe doelen.

We zien helaas dat de laatste jaren veel desinformatie wordt verspreid over relationele en seksuele voorlichting door extreem-conservatieve groeperingen. Door deze desinformatie worden twijfels gezaaid bij ouders en daarmee worden scholen en leraren ondermijnt in het belangrijke werk dat zij doen. Rutgers verzet zich tegen de verspreiding van deze desinformatie, onder andere door scholen te ondersteunen met het goed informeren van ouders over de inhoud van lessen relationele en seksuele voorlichting.

Blik op de toekomst

De komende jaren werken we aan de implementatie van de nieuwe kerndoelen. Daarnaast blijven we ons inzetten om relationele en seksuele voorlichting ook in de bovenbouw van het voortgezet onderwijs en in het mbo te verankeren.

We blijven doorlopend onze (les)materialen aanpassen, zodat deze nog beter aansluiten bij de leefwereld van kinderen en jongeren. Zodat we ook kunnen inspelen op ontwikkelingen in de manosphere, AI, online veiligheid, consent, (online) seksueel grensoverschrijdend gedrag en positieve seksualiteit.

Het werk van Rutgers

Rutgers vindt het belangrijk dat kinderen en jongeren gezond en veilig op kunnen groeien. We ontwikkelen kennis, voorlichtingsmaterialen en trainingen die bijdragen aan een gezonde, gelukkige en veilige toekomst van kinderen en jongeren. Ook ondersteunen we (aankomende) onderwijsprofessionals om relationele en seksuele voorlichting te geven aan alle kinderen en jongeren in Nederland.

We ondersteunen scholen bij het lesgeven over relaties en seksualiteit. Dat doen we structureel oftewel: gedurende het hele jaar en elk jaar opnieuw. Zo sluiten scholen met hun informatie aan bij elke leeftijd en ontwikkeling van kinderen en jongeren. Dit doen we in de vorm van trainingen, e-learnings, lespakketten en andere voorlichtingsmaterialen die leerkrachten en schoolleiders in staat stellen om kinderen en jongeren belangrijke kennis en communicatieve vaardigheden bij te brengen die bijdragen aan een gezonde en veilige ontwikkeling.

We adviseren scholen om ouders in een vroeg stadium bij relationele en seksuele voorlichting te betrekken en te informeren. Vaak worden ouders geïnformeerd via een nieuwsbrief en op een informatie- of ouderavond. Daarnaast bieden we ouders via seksueleopvoeding.info tips, antwoord op veel gestelde vragen en informatie over de opvoeding.

Veelgestelde vragen

Wat is de rol van ouders in de relationele en seksuele ontwikkeling van hun kind?
Ouders en verzorgers zijn het eerste aanspreekpunt wanneer een kind vragen heeft, ook op het gebied van relaties en seksualiteit. Door kinderen betrouwbare informatie te geven, dragen ouders en verzorgers bij aan een gezonde en veilige ontwikkeling.

Naast kennis en informatie, geven ouders en verzorgers hun kind liefde, geborgenheid en belangrijke waarden mee die bijdragen aan de weerbaarheid en bescherming van kinderen. Zo ondersteunen ouders en verzorgers hun kind in een gezonde en veilige ontwikkeling. Relationele en seksuele ontwikkeling is daar een onderdeel van.

Ouders en verzorgers willen hun kind beschermen en weerbaar maken tegen seksueel grensoverschrijdend gedrag. Met relationele en seksuele opvoeding dragen ouders en verzorgers daaraan bij. Voordat kinderen online ongeschikte informatie tegenkomen, willen ouders en verzorgers hun kind betrouwbare informatie geven, passend bij de leeftijd.
Wat is de rol van de school in de relationele en seksuele voorlichting van kinderen?
We willen allemaal dat kinderen zo lang mogelijk onbezorgd kunnen opgroeien en dat kinderen gewoon kinderen kunnen zijn. Maar in een wereld van social media en internet worden kinderen steeds jonger geconfronteerd met seksualiteit, naaktbeelden, groepsdruk en misinformatie – vaak zonder dat ouders dit doorhebben. Door kinderen thuis én via school van eerlijke en betrouwbare informatie te voorzien, wordt een positiever zelfbeeld ontwikkeld en leren kinderen op een gezonde manier om te gaan met hun lichaam, emoties en relaties. Zodat kinderen leren wat wel en niet oké is en hoe ze hun grenzen kunnen aangeven. Samen met scholen en ouders zorgen we ervoor dat kinderen zichzelf kunnen zijn en zonder angst kunnen opgroeien.
Hoe bieden scholen relationele en seksuele voorlichting aan?
Scholen zijn, door de landelijke kerndoelen voor het onderwijs, verplicht om aandacht te besteden aan seksualiteit en seksuele diversiteit. Dit geldt voor het basisonderwijs en de onderbouw van het voortgezet onderwijs.

De manier waarop scholen hier invulling aan geven, daar zijn scholen vrij in. Zoals voor alle vakken en thema’s waarover scholen lesgeven, kiezen scholen zelf een methode of lespakket dat bij hun school en schoolvisie past. Er is dus geen verplichte methode voor relationele en seksuele voorlichting.

Rutgers en de GGD’en adviseren scholen om zoveel mogelijk gebruik te maken van wetenschappelijk onderbouwde lessen en bewezen effectieve informatie in een doorlopende leerlijn zodat de informatie aansluit bij de leeftijd en leefwereld van leerlingen.
Zijn scholen verplicht om relationele en seksuele voorlichting te geven?
Op school brengen kinderen en jongeren veel tijd door. Ze maken op school nieuwe vrienden en leren omgaan met elkaar, hoe zij hun wensen en grenzen kunnen aangeven en die van anderen respecteren. Ze leren ook om te gaan met verschillende gevoelens, en worden er misschien wel voor het eerst verliefd. Daarom heeft de school de belangrijke taak om een veilige omgeving te creëren, waar kinderen en jongeren zichzelf kunnen zijn en gezond op kunnen groeien, zoals vastgelegd in de kerndoelen voor het basisonderwijs en de onderbouw van het voortgezet onderwijs.

Meer informatie over de wettelijke taak van de school vind je op de website van de Rijksoverheid.
Passen de lessen wel bij de leeftijd van mijn kind?
De lessen die scholen inzetten, zijn aangepast aan de leeftijd en de ontwikkeling van de kinderen en jongeren. Dit geldt zeker voor de drie door het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) erkende lesmethoden in een doorlopende leerlijn van leerjaar 1 t/m 8 in het basisonderwijs. En ook voor de erkende lesmethoden in een doorlopende leerlijn voor het voortgezet onderwijs (Lang Leve de Liefde, Living Loving en Be-loved). Deze lessen zijn door onafhankelijke experts onderzocht en sluiten aan bij de leeftijd en belevingswereld van kinderen en jongeren, zodat zij zich veilig en gezond kunnen ontwikkelen. Elk leerjaar worden dezelfde thema’s behandeld, maar steeds aangepast aan de leeftijd en bijvoorbeeld ook aan de vragen die zij per leeftijdsfase hebben.

Het is belangrijk dat scholen ouders tijdig informeren en betrekken bij de lessen die zij geven. Want relationele en seksuele opvoeding en voorlichting is geen eenmalig gesprek, maar een gedeelde verantwoordelijkheid van school en thuis.

Rutgers en de GGD’en adviseren scholen om nieuwsbrieven naar ouders te versturen en informatie- en ouderbijeenkomsten te organiseren. Scholen kunnen ouders dan meenemen in het hoe en waarom van de lessen en inzage geven in de lesmaterialen die zij gebruiken.
Hoe weet ik zeker dat de lespakketten van goede kwaliteit zijn?
Het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) controleert de lespakketten. Zij zijn onafhankelijke wetenschappers en experts. Ze toetsen hoe de lespakketten zijn opgebouwd en onderbouwd, alsmede hoe effectief de lespakketten zijn. Zij werken hiervoor samen met deskundigen van andere instituten. Dit gebeurt op wetenschappelijke onderbouwing, maar ook op uitgebreide tests, evaluaties, observaties en ervaringen van deelnemers in de praktijk. Daardoor weten we zeker dat de lespakketten die door het RIVM zijn erkend aansluiten bij de leeftijd en de leefwereld van kinderen en jongeren.
Waar kunnen ouders of anderen met hun vragen terecht?
Ouders en scholen zijn belangrijke partners in de opvoeding. Rutgers adviseert GGD’en en scholen om ouders in een vroeg stadium bij de lessen te betrekken en te informeren. Vaak worden ouders geïnformeerd via een nieuwsbrief en op een informatie- of ouderavond.

Bij alle erkende lesmethodes voor het basisonderwijs is een brochure voor ouders waarin staat wat er in de lessen gegeven wordt en hoe ouders daar thuis op kunnen inspelen.
Meer weten hoe de seksuele ontwikkeling van kinderen en jongeren verloopt? Of over hoe ouders met hun kinderen kunnen praten over relaties en seksualiteit? Kijk op seksueleopvoeding.info.
Waarom is relationele en seksuele voorlichting belangrijk voor kinderen en jongeren?
Ouders en scholen willen een veilige en gezonde omgeving waarin kinderen en jongeren kunnen opgroeien. Relaties, seksualiteit en weerbaarheid op jonge leeftijd bespreekbaar maken, helpt kinderen om te kunnen inzien wat wel en niet oké is. Als dit niet besproken wordt, is het moeilijker voor kinderen om grenzen aan te geven en te begrijpen wat voor informatie privé is. Kinderen die relationele en seksuele voorlichting krijgen, zijn weerbaarder tegen seksueel grensoverschrijdend gedrag.

Daarom bieden leerkrachten betrouwbare en leeftijdsgebonden informatie. Zo zorgen we samen voor een veilige omgeving waarin kinderen met zelfvertrouwen kunnen opgroeien. Want relationele en seksuele opvoeding en voorlichting is geen eenmalig gesprek, maar een gedeelde verantwoordelijkheid van school en thuis.

Tijdens de lessen over relaties, seksualiteit en weerbaarheid staat juiste, leeftijdsgebonden informatie en weerbaarheid centraal. Zodat kinderen leren wat wel en niet oké is en hoe ze hun grenzen kunnen aangeven. Ouders en scholen zorgen er samen voor dat kinderen zichzelf kunnen zijn en zonder angst kunnen opgroeien.
Wat vinden docenten in het voortgezet onderwijs van de gebruikte lesmethodes?
Circa 6 op de 10 docenten in het voortgezet onderwijs is ontevreden over de wijze waarop in hun reguliere lesmethode relationele en seksuele voorlichting aandacht krijgt.

Bijna 4 van de 10 docenten gebruiken daarom aanvullend lesmateriaal. Vooral de docenten die in hun lessen aandacht besteden aan relationele en seksuele voorlichting. Ongeveer driekwart van deze docenten is tevreden hoe dit aanvullende lesmateriaal aandacht geeft aan relationele en seksuele voorlichting.

Er zijn op dit moment drie erkende lesmethoden in een doorlopende leerlijn voor het Voortgezet onderwijs: Lang Leve de Liefde, ontwikkeld door Soa Aids Nederland en Rutgers; Be-Loved, ontwikkeld door WIS Educatie; en Living Loving, ontwikkeld door WIS Educatie.

Ook in het VO gebruiken (nog) veel scholen geen erkende interventie.

Verbod op sociale media is niet dé oplossing

Lees meer

Verbod op sociale media is niet dé oplossing