Gerelateerd
Lees onze meest recente artikelen, onderzoeken en columns op het gebied van seksuele gezondheid en rechten.
Vijf jaar na een wetswijziging in Benin hebben vrouwen en meiden meer toegang tot veilige abortuszorg. Toch blijven informatiegebrek, hardnekkig stigma, hoge kosten en terughoudendheid van zorgverleners soms onoverkomelijke obstakels. In buurland Togo, waar de abortuswet erg streng is, zijn de obstakels voor vrouwen op zoek naar veilige zorg nog groter. Een wetswijziging kan de wettelijke toegang tot abortus verruimen, maar betekent niet automatisch dat vrouwen en meiden in de praktijk ook toegang hebben tot veilige zorg. Dat blijkt uit nieuw onderzoek van Rutgers en partners naar de ervaringen van vrouwen en meiden in Benin en Togo.
Een team van jonge vrouwelijke onderzoekers bracht, samen met Rutgers, het African Population and Health Research Center, de Association Béninoise pour la Promotion de la Famille, de Association Togolaise pour le Bien-Être Familial en de Population Council, in kaart hoe meiden en vrouwen omgaan met een onbedoelde zwangerschap en op zoek gaan naar abortuszorg.
De onderzoekers beschrijven de zoektocht van meiden en vrouwen als een ‘doolhof’ van gebrekkige informatie, stigma, angst, kosten en moeilijk bereikbare zorg.
Benin: wet verruimd, praktijk blijft achter
In 2021 verruimde Benin de wettelijke toegang tot abortus. Vijf jaar later zijn er aanwijzingen dat meer vrouwen en meiden weten dat veilige abortuszorg binnen bepaalde wettelijke kaders beschikbaar is. Maar de wetswijziging heeft niet alle obstakels weggenomen.
Uit het onderzoek blijkt dat vrouwen nog steeds moeite kunnen hebben om betrouwbare informatie te vinden, de kosten van zorg te betalen of een zorgverlener te vinden die bereid is hen te helpen. Ook het gewetensbezwaar van zorgverleners speelt een rol. De onderzoekers volgden vijftien gezondheidscentra, waarvan negen publieke centra. In slechts één van de negen publieke centra troffen zij een zorgverlener die bereid was vrouwen te helpen met veilige abortuszorg binnen de nieuwe wettelijke mogelijkheden.
Zorgverleners die zich beroepen op gewetensbezwaar en daarom geen abortuszorg willen verlenen, moeten vrouwen volgens de wet doorverwijzen. In de praktijk gebeurde dat volgens de onderzoekers nauwelijks. Sommige verloskundigen voelden zich ongemakkelijk bij het geven van een verwijzing; anderen wisten niet waar vrouwen vervolgens terechtkonden. Daarmee ontstaat een belangrijke kloof tussen het wettelijke recht en de daadwerkelijke toegang tot zorg.
Togo: veel onzekerheid over wat de wet toestaat
Aan de andere kant van de grens ziet de situatie er anders uit. In Togo is abortus onder zeer specifieke omstandigheden toegestaan, maar blijft ook dan de wettelijke toegang beperkt. Tegelijkertijd blijkt uit het onderzoek dat zowel vrouwen als zorgverleners vaak onvoldoende weten wat de wet precies toestaat.
Veel verloskundigen die aan het onderzoek deelnamen, dachten dat abortus volledig verboden was. Persoonlijke overtuigingen, angst en een gebrek aan duidelijke richtlijnen versterken die onzekerheid. Wanneer vrouwen hulp zoeken, worden ze volgens de onderzoekers regelmatig berispt of naar huis gestuurd. Voor vrouwen die niet weten waar ze betrouwbare informatie of veilige zorg kunnen vinden, kan dat grote gevolgen hebben.
Zo laat het voorbeeld van Ayoefa zien wat er kan gebeuren wanneer er geen duidelijke route is naar veilige zorg. Zij was 19 toen ze onbedoeld zwanger werd. Ze wist niet waar ze veilige hulp kon krijgen en kwam uiteindelijk terecht bij iemand die vanuit huis abortussen uitvoerde. Tijdens de behandeling was ze bang dat ze zou overlijden: “If I die here, who will know?”
Eerst zoeken vrouwen vaak alleen hulp
Ondanks de verschillen tussen Benin en Togo begint de zoektocht naar hulp in beide landen vaak op dezelfde manier. Meiden en jonge vrouwen vertellen niet altijd aan hun ouders of andere volwassenen dat ze zwanger zijn. Angst voor oordeel, schaamte of sociale gevolgen kan hen ervan weerhouden hulp te vragen.
In plaats daarvan zijn ze aangewezen op vrienden, geruchten, sociale media of middelen die via informele markten worden aangeboden. Ook wanneer zij vervolgens naar een gezondheidscentrum gaan, blijkt de weg naar zorg niet vanzelfsprekend. Dat betekent dat een wet op papier niet automatisch leidt tot daadwerkelijke toegang.
Een wetswijziging is geen eindpunt
De ervaringen uit Benin en Togo laten zien dat de juridische context belangrijk is, maar slechts één onderdeel vormt van toegang tot veilige abortuszorg.
In Benin slaat de nieuwe wet veel beter aan bij de behoeftes van meiden en vrouwen, maar blijven zij beperkt in hoeverre zij hier echt aanspraak op kunnen maken. In Togo zorgen wettelijke beperkingen, gebrekkige informatie en onzekerheid onder zorgverleners ervoor dat meiden en vrouwen worden weggestuurd en elders zorg zoeken, vaak met onveilige abortussen en complicaties tot gevolg.
De centrale les uit het onderzoek is daarmee niet alleen dat wetten moeten veranderen, maar ook dat zorg in de praktijk toegankelijk moet worden gemaakt. Dat vraagt om duidelijke informatie, goed toegeruste zorgverleners, betrouwbare verwijzingssystemen, betaalbare zorg en een omgeving waarin vrouwen en meiden zonder angst voor stigma hulp kunnen zoeken. Pas wanneer die voorwaarden samenkomen, vertaald een wet op papier zich ook naar toegang tot veilige zorg voor meiden en vrouwen.