Gerelateerd
Lees onze meest recente artikelen, onderzoeken en columns op het gebied van seksuele gezondheid en rechten.
In Nederland staat abortus in het Wetboek van Strafrecht. De zorgverlener is strafbaar tenzij aan bepaalde voorwaarden voldaan wordt. De huidige constructie is overbodig en verouderd, ook zonder het strafrecht blijft gedwongen abortus of abortus uitgevoerd door onbevoegden strafbaar. Het strafrecht is een plek voor ongewenste of verboden handelingen, niet voor een reguliere vorm van zorg. Rutgers steunt dan ook het vandaag ingediende wetsvoorstel van PRO om abortus uit het Wetboek van Strafrecht te halen.
86% van de Nederlanders vindt dat een vrouw zélf over abortus moet kunnen beslissen. In het strafrecht horen verboden handelingen thuis, niet zorg waar groot draagvlak voor is. Om de kwaliteit van abortuszorg te waarborgen en vrouwen te beschermen voor wanpraktijken is er het tuchtrecht, voldoende andere wet- en regelgeving en verschillende medische standaarden. Abortus in het strafrecht draagt niet bij aan de bescherming van vrouwen, heeft louter een symbolische functie en criminaliseert potentieel artsen die goede en zorgvuldige zorg verlenen. In beide wetsevaluaties (2005 en 2020) noemden artsen al de wens om hun werk ‘uit de schaduw van het strafrecht’ te halen.
“Abortus hoort niet thuis in het strafrecht. Met al bestaande wet- en regelgeving wordt goede, veilige en zorgvuldige zorg gewaarborgd. Deze verouderde constructie past niet bij de huidige abortuspraktijk en de positieve houding van Nederlanders over deze vorm van zorg.”Karin van der Velde, expert reproductieve gezondheid
De geschiedenis van abortuswetgeving
Tot in de jaren zestig was abortus in Nederland verboden. Aan het einde van de jaren zestig begon de maatschappelijke norm over abortus te veranderen, mede door de legalisering in Engeland en de veranderende opvattingen rondom seksualiteit. Tussen 1971 en de ingang van de Wet Afbreking Zwangerschap (Wafz) in 1984, werd abortus gedoogd vanuit het ‘ja, tenzij’ principe. Vrouwen kregen abortuszorg wanneer zij dat wilden, tenzij er zwaarwegende redenen waren om dat niet te doen (bijvoorbeeld als er twijfel was over de wens).
De beperkingen uit de Wet Afbreking Zwangerschap maakte dit weer een ‘nee, tenzij’ voorstel. Zo moet er onder andere sprake zijn van een ‘noodsituatie’ en moet de vrouw geïnformeerd worden over andere mogelijkheden zoals uitdragen of adoptie. Abortus is bij ingang van de wet in het strafrecht gebleven, vanuit de zorg voor uitvoering door onbevoegden, terwijl dit al nauwelijks meer voorkwam. De wet was daarmee voor vrouwen en hulpverleners een verslechtering in vergelijking met de abortuspraktijk in die tijd. Naast dat abortus in het strafrecht bleef staan, werden er ook aanvullende voorwaarden gesteld in de Wafz.
Veelgestelde vragen
-
Hoe is abortus in de wet geregeld?
Abortus wordt in het Wetboek van Strafrecht in twee artikelen genoemd. In artikel 82a wordt toegelicht dat het opzettelijk afdrijven of doden van de vrucht van de vrouw een van de vormen van zwaar lichamelijk letsel is die iemand een ander kan aandoen, en dat dit alleen op toepassing is op een vrucht die redelijkerwijs verwacht mag worden buiten het moederlichaam te blijven leven. In artikel 296 staat beschreven welke straf staat op de handelingen uit artikel 82. Op het moment dat artikel 296 vervalt blijft gedwongen abortus strafbaar onder de artikelen over mishandeling (300-304) al dan niet in combinatie met artikel 82a.
Abortus is alleen toegestaan in de bepalingen zoals die staan in de Wet Afbreking Zwangerschap. Hierin staat onder andere welke artsen een abortusbehandeling mogen verrichten (art. 2), dat een vrouw een arts spreekt en haar voornemen bespreekt (art. 3) en de zorgvuldigheidseisen worden in artikel 5 toegelicht. Aanvullend hierop is er wetgeving zoals de ‘Wet beroepen individuele gezondheidszorg’ en zijn er richtlijnen en professionele standaarden voor medische beroepsbeoefenaren die toezien op de kwaliteit en zorgvuldigheid van de zorg. Ook is er het tuchtrecht, waarin artsen kunnen worden getoetst op of ze zich aan de richtlijnen houden.
-
Hoe vaak is het artikel over abortus in het Wetboek van Strafrecht gebruikt om iemand te vervolgen?
Voor zo ver bij ons bekend zijn er drie zaken waarin het artikel over abortus in het Wetboek van Strafrecht gebruikt zijn om iemand te veroordelen. In alle drie deze gevallen ging het om zaken die ook onder zonder artikel 296/onder andere artikelen strafbaar bevonden kon worden.
-
Blijft gedwongen abortus strafbaar?
Ja. Gedwongen abortus is een vorm van mishandeling en blijft daarmee strafbaar.
-
Waarom is het erg dat abortus in het Wetboek van Strafrecht staat?
Al bestaande wet- en regelgeving regelt zorgvuldige en goede zorg en dus ook abortuszorg. Daar is geen aanvullende strafbaarstelling van abortus in het Wetboek van Strafrecht voor nodig. Daarnaast kan de huidige wetgeving mogelijk bijdragen aan een negatief stigma rondom abortuszorg en geven zorgverleners aan dat ze hun werk ‘uit de schaduw van het strafrecht’ willen halen.
-
Wordt het dan niet te makkelijk om abortus te doen?
Iedereen kan op een gegeven moment abortuszorg nodig hebben, ook wanneer je een vaste relatie hebt, al meerdere kinderen hebt of anticonceptie gebruikt. Ongeacht de situatie is de keuze aan de vrouw of ze een zwangerschap kan uitdragen of niet. Vrouwen (en hun partners) maken hierin een weloverwogen keuze. Daarnaast is de huidige abortuspraktijk zorgvuldig en goed geregeld. De Wet Afbreking Zwangerschap stelt verschillende voorwaarden aan het leveren van zorg en deze blijft overeind. Ook zijn er richtlijnen voor zorgverleners die zwangerschapsafbrekingen uitvoeren, die waarborgen dat het proces zorgvuldig is.
-
Is abortus voor vrouwen dan niet meer strafbaar?
Abortus is voor vrouwen in de huidige situatie niet strafbaar. Vrouwen waren tot de ingang van de wet in 1984 strafbaar, sinds de invoering van de Wet Afbreking Zwangerschap zijn ze dat niet meer. Daarin verandert het wetsvoorstel van PRO niets.
-
Zijn er al eerder wijzigingen in abortuswetgeving geweest?
Sinds 1984 zijn er twee aanpassingen geweest in de Wafz. De verplichte vijf dagen bedenktijd is in 2023 vervangen voor een flexibele bedenktijd en het is sinds 2025 mogelijk om bij de huisarts (wanneer zij bijscholing hebben gevolgd) een abortuspil te krijgen.