Amerikaanse chantage kost mensenlevens

Veelgestelde vragen

• Wat is de Global Gag Rule?

  De Global Gag Rule, ook wel bekend als het Mexico City Beleid, is Amerikaans beleid dat bepaalt dat buitenlandse organisaties die ontwikkelingsgeld van de Amerikaanse overheid ontvangen geen abortuszorg mogen aanbieden of hierover informatie mogen delen. Dit geldt zelfs wanneer die activiteiten met andere fondsen worden betaald. De Global Gag Rule is voor het eerst geïntroduceerd in 1984 en is sindsdien telkens ingesteld door Republikeinse presidenten in de VS.

  Onder de eerste regering-Trump werd de Global Gag Rule uitgebreid en was deze van toepassing op het gezondheidsbudget als onderdeel van van de Amerikaanse financiering  voor ontwikkelingssamenwerking. De regel werd hernoemd tot “Protecting Life in Global Health Assistance (PLGHA)”. Op 23 januari is de toepassing van de PLGHA verder uitgebreid en aangevuld met restricties op gender, diversiteit en inclusie. Het beleid wordt nog steeds de “Global Gag Rule” genoemd, omdat het organisaties over de hele wereld letterlijk de mond snoert.

• Waar gaat de "America First Global Health Strategy" over?

  De “America First Global Health Strategy” werd eind september 2025 gepresenteerd. Deze strategie dient als instrument om de politieke belangen van de VS wereldwijd te behartigen onder het mom van gezondheidsbeleid en -financiering. De strategie is gericht op het voorkomen van pandemieën en het beheersen van de verspreiding van hiv/aids, tuberculose, malaria en polio. Toegang tot anticonceptie of seksuele gezondheid worden in de strategie niet genoemd.

  Prioriteit wordt gegeven aan bilaterale financiering en samenwerking religieuze organisaties. Bilaterale financiering is financiering van de Verenigde Staten direct naar de overheid van een ander land. De strategie koppelt economische en politieke voorwaarden aan de financiering van de gezondheidszorg, inclusief de toegang van de VS tot digitale gegevens, data en grondstoffen zoals mineralen  in de ontvangende landen. De bedoeling is dat de strategie wordt uitgerold via bilaterale overeenkomsten met regeringen in 71 landen.

• Waarom zijn de bilaterale gezondheidsakkoorden waarover de regering-Trump momenteel onderhandelt zo controversieel?

  De regering Trump is het mondiale gezondheidsbeleid aan het hervormen via nieuwe financieringsovereenkomsten op basis van ideologische voorwaarden en versterking van politieke controle. Via meerjarige bilaterale akkoorden met andere regeringen legt de regering Trump voorwaarden op aan ontvangende landen, waaronder nu ook de uitgebreide Global Gag Rule. Deze voorwaarden zijn al doorgedrukt bij 14 landen op het Afrikaanse continent, zij ondertekenden de bilaterale overeenkomst afgelopen weken. Met de recente aankondiging van de uitbreiding van de Global Gag Rule bevatten de bilaterale akkoorden nu een extra beleidsvoorwaarde die elk ontvangend land beperkt in abortuszorg en in de samenwerking met zorgverleners en organisaties.

  Onderdeel van deze bilaterale akkoorden is een controversiële clausule over het delen van gegevens, die uitsluitend in overeenstemming is met de Amerikaanse wetgeving en geen rekening houdt met de nationale wetgeving van de betrokken landen. Dit heeft ingrijpende gevolgen voor nationale soevereiniteit en gegevensbeveiliging. Na toenemende publieke druk in Kenia werd de ondertekende overeenkomst met de VS openbaar gemaakt. Een brede coalitie van belanghebbenden heeft de tekst vervolgens kritisch geanalyseerd, er werden meerdere petities ingediend en het Keniaanse Hooggerechtshof behandelde een verzoekschrift waarin de overeenkomst werd aangevochten. Het hof vaardigde bovendien voorlopige maatregelen uit om die de uitvoering van de overeenkomst pauzeren.

• Wat is Project 2025?

  Project 2025 is een gedetailleerd plan ontwikkeld door ultraconservatieve organisaties in de VS, bedoeld als blauwdruk voor de tweede regeerperiode van Trump. Het bevat concrete beleidsaanbevelingen om een extreem conservatieve agenda door te voeren, met onder andere strengere beperkingen op de toegang tot seksuele en reproductieve gezondheidszorg en veilige abortus in de VS en de rest van de wereld. Dit plan richt zich op beleidsveranderingen op verschillende niveaus van de overheid, wat een grote en blijvende impact zou kunnen hebben op de toegang tot gezondheidszorg en rechten.

• Waarom zou ik om de Global Gag Rule of het beleid van Trump geven als ik niet in de VS woon? Wat merk ik ervan als ik in Europa woon?

  De VS is een van de grootste financiers van wereldwijde gezondheidszorg. Nu de Global Gag Rule wordt uitgebreid en elementen van Project 2025 verder worden doorgevoerd, heeft dit direct gevolgen voor welke organisaties buiten de VS nog financiering voor gezondheidszorg kunnen krijgen.  Ook wordt anti-abortusbeleid buiten de landsgrenzen van de VS uitgerold. Dit betekent dat minder mensen toegang hebben tot basiszorg, zoals toegang tot anticonceptie en veilige abortus, moeder- en kindzorg, en hiv-preventie, vooral in lage-inkomenslanden.  De gevolgen hiervan reiken dus ver buiten de VS.

  Als je in Europa woont kan je de indirecte gevolgen merken van het beleid van Trump. Met zijn maatregelen draait hij wereldwijd verworven rechten terug, dat kan ook effect hebben op hoe wij in Europa en in Nederland denken en praten over onderwerpen zoals abortus. Zo zagen we in Nederland dat in maart 2025 in de Tweede Kamer twee moties werden aangenomen die schadelijke gevolgen kunnen hebben voor het zelfbeschikkingsrecht van vrouwen. Meer daarover lees je hier.

• Hoe heeft het tweede presidentschap van Trump de seksuele en reproductieve gezondheid en rechten wereldwijd beïnvloed?

  De regering Trump heeft de seksuele en reproductieve gezondheid en rechten zowel in de Verenigde Staten als wereldwijd aangevallen.

  Naast de herinvoering van de Global Gag Rule heeft de regering Trump begin 2025 USAID ontmanteld. Deze maatregel heeft wijdverbreide schade veroorzaakt: meer dan 45 miljoen vrouwen en meiden hebben de toegang tot anticonceptiezorg verloren, de moedersterfte is toegenomen en publieke gezondheidssystemen zijn ernstig verzwakt. IPPF heeft onlangs gemeld dat honderden klinieken, met name in Afrika en de Arabische wereld, zijn gesloten en dat honderden zorgmedewerkers hun baan verloren. Meer dan 80 miljoen dollar aan financiering werd ingetrokken bij IPPF-partners, wat gevolgen had voor toegang tot zorg en implementatie van projecten.

  De gevolgen van dit wanbeleid zijn ongekend: ongewenste zwangerschappen, onveilige abortussen en verhoogde gezondheidsrisico’s, vooral voor kwetsbare groepen.

  Ook recent genomen stappen om Amerikaanse financiering en deelname aan belangrijke mondiale instellingen terug te trekken hebben de tekorten in ondersteuning van seksuele en reproductieve gezondheid en rechten (SRGR) verder vergroot. Het beleid van de regering-Trump had een negatieve impact op organisaties zoals het Bevolkingsfonds van de Verenigde Naties (UNFPA), een belangrijke wereldwijde aanbieder van moeder-kind zorg en anticonceptie. Het Amerikaanse besluit om terug te trekken uit internationale samenwerking en verdragen op het gebied van gezondheid ondermijnen de mondiale coördinatie rond reproductieve gezondheid en rechten.

• Wat kan ik doen om seksuele en reproductieve gezondheid en rechten te ondersteunen?

  Je kunt initiatieven zoals SheDecides steunen. SheDecides zet zicht in voor seksuele en reproductieve gezondheid en rechten van vrouwen en meiden wereldwijd. Toegang tot veilige abortuszorg is namelijk niet voor iedereen vanzelfsprekend. Daarom worden vrouwen gedwongen tot onveilige methoden over te gaan, en sterven er jaarlijks tienduizenden van hen.

  Spreek je uit of doe een donatie om mee te bouwen aan een wereld waarin iedereen toegang heeft tot de betrouwbare informatie en veilige abortuszorg  die ze nodig hebben. Iedere vrouw zou namelijk zelf moeten kunnen beslissen over haar lichaam en haar toekomst.