Gerelateerd
Bekijk ook onze andere onderzoeken.
Uit het onderzoek blijkt dat lhbti+ jongeren behoefte hebben aan alcoholvrije ontmoetingsplekken waar ze zichzelf kunnen zijn zonder (groeps)druk om te drinken.
Complexe relatie
Het rapport “Cocktail of Mocktail?” verkent de complexe relatie tussen alcoholgebruik en lhbti+ jongeren in Nederland, met als doel inzicht te krijgen in specifieke risicofactoren en mogelijkheden voor effectieve preventie en interventies. Het onderzoek combineert een literatuurstudie, focusgroepen met 28 lhbti+ jongeren (16-25 jaar) en interviews met elf experts en professionals.
Behoefte en gebruik bij lhbti+ jongeren
Lhbti+ jongeren in Nederland vertonen een verhoogd risico op overmatig alcoholgebruik vergeleken met hun heteroseksuele leeftijdsgenoten. Dat blijkt uit de Lhbtiqa+ Monitor 2024. Het alcoholgebruik van lhbti+ jongeren wordt gekenmerkt door een sterke verwevenheid met identiteitsvorming, het ontmoeten van andere lhbti+ personen en aansluiting vinden bij een gemeenschap. Alcohol wordt niet alleen gebruikt voor de gezelligheid en sociale verbinding, maar ook als copingmechanisme voor minderheidsstress, identiteitsexploratie en het overwinnen van drempels bij het ontmoeten van andere lhbti+ personen. Een cruciaal spanningsveld ontstaat doordat uitgaanslocaties zoals bars en clubs tegelijkertijd dienen als belangrijke ‘safe spaces’ voor identiteitsontwikkeling én als omgevingen waar alcoholgebruik genormaliseerd is. Dit creëert een situatie waarbij sociale connectie en identiteitsontwikkeling gekoppeld worden aan alcoholgebruik, wat lhbti+ jongeren extra kwetsbaar maakt voor groepsdruk. Jongeren geven aan behoefte te hebben aan ‘derde plekken’: alcoholvrije ontmoetingslocaties waar ze zichzelf kunnen zijn zonder (groeps)druk om te drinken.
Alcoholinterventies
Hoewel er in Nederland diverse effectieve alcoholinterventies bestaan voor jongeren, sluiten bestaande programma’s onvoldoende aan bij de specifieke behoeften van lhbti+ jongeren. Universele preventieaanpakken houden onvoldoende rekening met minderheidsstress, discriminatie en identiteitsontwikkeling. De meerderheid van de lhbti+ jongeren pleit voor harm-reductie-benaderingen boven volledig alcoholvrije aanpakken. Professionals ervaren handelingsverlegenheid bij lhbti+ thematiek en hebben vaak onvoldoende kennis over de relatie tussen identiteit en alcoholgebruik. Dit resulteert in minder goede toegang tot ondersteuning en hulpverlening, en gemiste kansen voor vroegsignalering van alcoholproblematiek.
Aanbevelingen
Dit rapport stelt een geïntegreerde aanpak voor die bestaat uit meerdere elementen, zoals training voor professionals, het uitstralen van expliciete inclusiviteit en het inzetten van peer education. Daarnaast moet beleid zich richten op het creëren van alcoholvrije alternatieven en het aanpakken van structurele minderheidsstress. De bevindingen benadrukken dat effectieve alcoholpreventie bij lhbti+ jongeren vraagt om maatwerk dat recht doet aan hun specifieke context, waarbij de nadruk ligt op het versterken van veerkracht en het bieden van veilige alternatieven voor sociale verbinding, in plaats van het stigmatiseren van bestaande sociale structuren binnen de gemeenschap.
Factsheet Cocktail of Mocktail
Publicatiedatum
Januari 2026
Auteurs
Tomas Geling (COC Nederland), Renske van Lonkhuijzen (Rutgers), Renee Finkenflügel (Rutgers), Tomas Derckx (Rutgers) en Janneke van der Avoort (Trimbos-instituut)