| Auteur: Jelle Havermans

Vrouwen kun je niet in categorieën opdelen

Zondag 2 februari werd er een aflevering van de serie ‘Wie Denk Je Wel Dat Je Bent’ uitgezonden op de publieke omroep. In de avondshow werd een groep vrouwen in twee categorieën opgedeeld. Links zaten de ‘gewone vrouwen’, en rechts de ‘mooie vrouwen’. Vervolgens werden de resultaten van de testjes die de presentatoren met de proefkonijnen hadden uitgevoerd getoond aan het publiek. Ik viel haast van m’n stoel toen ik een fragment op Instagram voorbij zag komen.

Ik stuurde een bericht waarin wat screenshots van de show te zien waren door naar een vriendin. Ze reageerde met ‘Ik zou het zó denigrerend vinden om bij de gewone vrouwen geplaatst te worden.’ Denigrerend was ook het eerste woord dat bij mij naar boven kwam toen ik zag hoe de aflevering was opgezet. Direct na de aflevering liet een vrouw op sociale media blijken dat ze was benaderd voor de aflevering, en dat de makers het oorspronkelijk nog hadden over ‘modepopjes’ tegenover ‘gewone vrouwen’. Ze besloot niet mee te doen en deelde haar verhaal om te laten blijken dat vrouwen er onder andere voorwendselen in het programma zijn gelokt. Buiten die organisatorische misser is er nog veel meer problematisch aan de aflevering ‘mooie vrouwen tegen ‘gewone’ vrouwen’. 

Ten eerste impliceren de makers van de show dat er een algemeen bekend wetboek is waarmee ze vrouwen op hun schoonheid mogen beoordelen. Alsof vrouwen op bijvoorbeeld de kleur van hun haar, lichaamsgewicht en de vorm van ogen kunnen worden ingedeeld in twee categorieën. Eva Jinek stelde de presentatoren in haar talkshow de kritische vraag hoe ze die tweedeling nou eigenlijk hadden gemaakt. Een helder antwoord kwam er niet. Natuurlijk zijn er bepaalde kenmerken die we in onze maatschappij als aantrekkelijk beschouwen, maar om als programmamakers jezelf het recht toe te eigenen vrouwen op te delen in de categorie ‘gewoon’ en ‘mooi’ is naast arrogant ook nog eens ontzettend ignorant. De ironie wil dat de aflevering de opzet had om discriminatie op uiterlijk te onderzoeken, maar door de deelneemsters op grond van hun uiterlijke kenmerken in hokjes te plaatsen, er nota bene zelf aan bijdraagt. 

Daarnaast zet de aflevering het complexe vraagstuk van wat we als schoonheid zien uit gemakzucht op de reservebank. Ons idee van schoonheid is namelijk gecultiveerd en is onderhevig aan talloze factoren; zoals het land waar je geboren bent of je referentiekader. Decennialang bleef het beeld van een mooie vrouw in de Westerse media beperkt tot een slank wit model met blauwe ogen en volle lippen. Pas relatief recent wordt dat westerse schoonheidsideaal bevochten door representatie in de vorm van meer diversiteit. Denk aan succesvol model Winnie Harlow, die met haar huidaandoening de status quo verandert. Anno 2020 is het stuitend dat een mediaconcern als de NPO die ontwikkeling niet in acht neemt. Door een groep (voornamelijk) witte vrouwen op te delen op grond van hun uiterlijk terwijl er twee mannen grinnikend cijfertjes presenteren waarop te zien is hoe de ‘mooie’ vrouwen met meer weg komen dan hun ‘gewone’ tegenpartij, lijkt het programma te willen zeggen dat jonge vrouwen er minder toe doen wanneer ze niet aan het klassieke schoonheidsideaal voldoen.  

De show lijkt daarnaast het hetero-normatieve idee dat vrouwen uitsluitend bestaan om mooi te zijn voor de man te willen benadrukken. Alsof er bevestiging van de man nodig is om als volwaardig mens beschouwd en behandeld te worden. Het is een treffend voorbeeld van de ‘Male Gaze’: het principe waarin vrouwen uitsluitend door de blik van de man bekeken worden; als een soort holle betekenisgevers voor het (mannelijk) vermaak. Participerende vrouwen werden in de show als vee verdeeld en aan de hand van cijfertjes tot hun uiterlijk gereduceerd. Het programma probeert met een wetenschappelijk sausje te verhullen dat het in werkelijkheid weinig meer is dan een ordinaire vleeskeuring.

Het is mij een raadsel hoe de NPO akkoord heeft kunnen gaan met het concept voor de laatste aflevering van ‘Wie Denk Je Wel Niet Dat Je Bent’. De aflevering van gister neemt ons terug naar de jaren vijftig, waarin de media een blinde vlek had voor seksisme, en vrouwen door mannen worden gereduceerd tot hun uiterlijk. Namens de generatie Ja…en? spreek ik me samen met veel anderen openlijk uit tegen de show, want denken in hokjes, daar doe ik anno 2020 niet meer aan mee. 

Bio

Jelle Havermans (1994) is werkzaam als visueel kunstenaar, journalist en docent op een middelbare school. Met zijn kunst reflecteert hij op de invloed van film en de media. Daarnaast zet Jelle zich in voor emancipatie middels opiniestukken. In 2019 was hij jurylid van de Joke Smit Prijs. 

Beeldcredits: Charlie Groen

Jelle Havermans

Reacties